W A L K A    P O L I T Y C Z N A    I    S T R U K T U R Y    S P O Ł E C Z N E

6. Procesy sterowania w systemach społecznych

Sterowanie jest to proces wpływania na określone zjawisko w kierunku uzyskania określonej zmiany lub stanu. Jest ono określone przez czynniki takie jak obiekt, cel i metoda. Dalszy podział może być prowadzony dalej według kryteriów jak niżej:

Obiekt sterowania:

• sterowanie ludzi (populacji)
  
• sterowania energii
  
• sterowania struktury
  

Cel lub rezultat (pożądany):

• proces stacjonarny (zachowawczy)
  
• dynamiczny (zmieniający się)
  
• progresywny
  
• regresywny
  

Metoda sterowania:

• sterowanie energetyczne (fizyczne lub materialne)
  
• sterowanie stymulacyjne (informacyjne)
  

  6.1. Ogólne metody sterowania

- energetyczne
- informacyjne


6.1.1. Metody energetyczne

Metody energetyczne stanowią grupę metod raczej prymitywnych i były stosowane
w systemach politycznych należących raczej do przeszłości, np. system feudalny. Pomimo tego niektóre z nich pozostały aktualne do dziś. Dzielą się one na trzy grupy:

• Wymuszenie energetyczne bezpośrednie
  Użycie siły fizycznej; prymitywne i mało skuteczne
  


• Wymuszenie energetyczne pośrednie
  ograniczenie zasobów energii pozostającej w dyspozycji jednostki lub społeczeństwa. Np. zarobki na poziomie przeżycia nie pozwalające na żadną swobodę manewru w kierunku poprawy sytuacji przez podjęcie jakiś działań.
  


• Stymulacja energetyczna
  Bazuje na normach ekonomicznych bardziej zaawansowanych. Jest ona uzyskana dzięki groźbie ewentualnych (wyobrażalnych) konsekwencji negatywnych dla sterowanego obiektu jakie mogą nastąpić na skutek jego niepodporządkowania się woli sterującego.
  
  Wraz z powstawaniem norm bardziej zaawansowanych stymulacja oparta jest na innego rodzaju bodźcach niż groźba. Są one bardziej skuteczne i "eleganckie". Możemy zatem mówić o woli (chęci) otrzymania przez obiekt sterowany zwiększonej rekompensaty, zwiększenia stanu posiadania lub po prostu zapewnienia mu bezpieczeństwa socjalnego (dobrobytu).
  

Obecnie stosowane metody stymulacji energetycznej są bardzo skuteczne i znajdujemy je we wszystkich systemach politycznych. Funkcjonują dzięki normom ekonomicznym naszych czasów. Można je sprowadzić do reguły : "maksimum efektu przy minimum wysiłku."

Niestety, nadużycie tych norm lub powstanie nieformalnych norm aspołecznych tego typu prowadzi do korupcji, nadużyć i przestępczości gospodarczej typowej dla procesów regresywnych nakierowanych na osiąganie celów pozapaństwowych i pozaspołecznych.



6.1.2. Metody informacyjne

W metodach informacyjnych bodźcem, który wywołuje pożądany skutek jest informacja. Dzielimy je następująco:

• Wymuszenie informacyjne
  
  • bezpośrednie -> przez motywację
    
  • pośrednie -> przez edukację
     
• Symulacja informacyjna
• pośrednia
• bezpośrednia

 
6.1.2.1. Sterowanie przez wymuszenie informacyjne

Wymuszenie informacyjne bazuje na instynktownej reakcji na bodziec informacyjny. Bodziec ten musi mieć odpowiednią siłę sugestywną. Wymuszenie używane jest np. przez propagandę lub w stanie zagrożenia np. wojny. Komunikat zawiera zazwyczaj konkretną groźbę bezpośrednią lub warunkową wymagającą natychmiastowej pożądanej reakcji lub stosowany jest prewencyjnie.
Przykłady: zostaniesz wyrzucony, podpalą ci dom, zabiją cię, zapłacisz karę, zamkną cię.

Poprzez tworzenie odpowiednich związków pomiędzy elementami rzeczywistości np. przypisując cechy negatywne przeciwnikom politycznym propaganda próbuje tworzyć instynktowne motywacje (odruchy) agresji, niechęci lub obrony w stosunku do nich.

Tworzone w celach sterowniczych związki między elementami rzeczywistości często bywają nieprawdziwe. Oddziaływują one zarówno bezpośrednio na świadomość obiektów sterowanych jak i na ich podświadomość na zasadzie wytworzenia skojarzeń. Jeśli uda się stworzyć taki związek np. między przeciwnikiem politycznym , a jakim innym negatywnym zjawiskiem czy organizacją, cel zostaje osiągnięty.

Wydajność tego typu metod jest olbrzymia. Potrafią one mobilizować wielkie ilości energii społecznej. Jeżeli jednak sprowokowane akcje ujawnią się w pewnym momencie jako przeciwne do interesu społecznego, ich kierunek może się nagle odwrócić.

6.1.2.2. Sterowanie przez stymulację informacyjną

- Stymulacja informacyjna pośrednia i bezpośrednia
Symulacja informacyjna związana jest głównie z normami poznawczymi i konstytutywnymi, etycznymi i ideologicznymi. Bodziec w formie informacji może prowokować dwa typy reakcji w zależności od istnienia lub nieodpowiedniej normy poznawczej.
Jeśli użycie normy jest możliwe informacja działa na poziomie motywacji; jeśli nie, przyczynia się do wytworzenia nowej normy w procesie edukacyjnym i jej działanie jest w konsekwencji pośrednie.


  6.2. Sterowanie w procesach regresywnych

Jeśli organizator chce wymusić funkcjonowanie społeczeństwa wbrew jego interesom musi on używać energetycznych metod sterowania. Nie może on liczyć na wytworzenia prawidłowych norm związanych z motywacjami korzystnymi dla niego i jego celów. Może jedynie utworzyć sprzyjającą do stosowania wymuszeń energetycznych atmosferę lub sytuację.

Tworzenie norm związanych z odpowiednią motywacją jest dla organizatora niekorzystne, gdyż mogłyby one zwiększyć zdolność systemu do sterowania autonomicznego.

Dodatkowo, aby wytworzyć odpowiednie dla siebie normy musi on zniszczyć istniejące. Możliwe jest to szczególnie w sytuacji przewrotów politycznych lub kulturowych, gdzie istnieje naturalna tendencja do zaprzeczania wszystkiego co wiąże się ze starym systemem.

Podjęta destrukcja norm może polegać na dezinformacji, sabotowaniu edukacji i nauki, np. popieraniu pseudonauki i pseudouczonych, demoralizacji, korumpowaniu, itd. Wiele przykładów można znaleźć w historii.

  6.3. Warunki efektywnego sterowania

• Koncentracja środków
  
• Dyspozycyjność kanałów informacyjnych
  
• Koncentracja informacji
  

Aby grupa społeczna mogła sterować społeczeństwem powinna ona:

• skoncentrować do swojej dyspozycji wystarczającą siłę (władzę) ekonomiczną (posiadanie środków), a następnie władzę legislacyjną.
  
• dysponować kanałami informacyjnymi, (środkami przekazu, telekomunikacją, prasą, mediami)
  
• skoncentrować w swojej dyspozycji odpowiednią informację służącą do sterowania, oraz wiedzę z zakresu zarządzania i informacje o stanie rzeczywistym.
  

Ze swej strony społeczeństwo powinno dysponować możliwością i środkami do wykonania postawionych zadań, odpowiednimi kwalifikacjami i skutecznymi metodami komunikacji wewnętrznej i z grupą rządzącą.

Gdyby różne grupy społeczne posiadały równe możliwości (warunki do sterowania), miały by one jednakowe szanse kierowania społeczeństwem. Jeśli jednak istnieje jedyna taka grupa, to właśnie ona zdobędzie władzę.

6.3.1. Produkcja informacji, a procesy sterowania.

Informacja jest niewątpliwie najważniejszym elementem we wszystkich procesach sterowania. Posiadanie informacji oznacza posiadanie władzy. Procesy sterownicze i procesy rozwojowe wymagają wielkich ilości informacji.

Powszechny i swobodny dostęp do informacji stał się głównym kryterium demokracji. W tej sytuacji produkcja, dystrybucja i szybkość tych procesów odgrywa w społeczeństwie rolę niezwykle ważną.

Jest oczywiste, że procesy te nie powinny wymknąć się spod kontroli społecznej, gdyż w przeciwnym razie mogłyby stać się niebezpieczne. Należy tu zaznaczyć, że zasada koncentracji informacji przez rząd w celu prowadzenia procesu sterowania (kierowania) pozostaje w mocy.


6.3.2. Sterowanie regresywne i jego skuteczność

W procesach regresywnych stacjonarnych lub dynamicznych, grupy posiadające władzę chcą zachować stan dotychczasowy lub wywołać procesy wsteczne. Warunki sterowania będą inne. Dotkną one szczególnie całe społeczeństwo lub tę jego część, która nie jest brana pod uwagę jako ewentualna grupa rządząca (niepożądana).

Różnice warunków sterowania można przedstawić następująco:

• Społeczeństwo będzie miało jedynie minimum środków do odegrania swej roli aby funkcjonować
  


• Oczekiwane kwalifikacje członków społeczeństwa staną się kwalifikacjami typu prostych umiejętności wykonawczych, a nie rzeczywistej wiedzy.
  


• Społeczeństwo będzie posiadać jedynie do swej dyspozycji te kanały informacyjne, które prowadzą od kierujących do kierowanych.
  


• Możliwości komunikacyjne pomiędzy grupami społecznymi zostaną maksymalnie zredukowane i będą się odbywać za pośrednictwem środków będących pod kontrolą kierujących.
  


• Kierujący zapewnią izolację członków i grup społecznych.
  


• Kierujący wprowadzą specjalny rodzaj rywalizacji pomiędzy jednostkami i pomiędzy grupami społecznymi we wszystkich dziedzinach życia z celami typu posiadać więcej i podobać się zwierzchnikom (kierującym lub mającym wpływy), itp.
  
  Tej rywalizacji towarzyszyć będzie ideologia typu walki o przetrwanie, która zasugeruje, że problem istnieje, ponieważ inne grupy lub osoby biorą to, co w innym wypadku byłoby nasze. Jasne w tej sytuacji jest wprowadzenie wartościowania ludzi według tego, co posiadają.
  
  Ta tendencja tak stara jak cywilizacja ludzka służyła zawsze ułatwianiu procesów regresywnych, wspomagając izolację i czyniąc użycie metod energetycznych (materialnych) łatwym i skutecznym.

W społeczeństwach nowoczesnych wprowadzane elementy negatywne często ukrywają się pod płaszczykiem "postępu", "równości" lub "demokracji". Przykłady:

• Edukacyjne wyrównanie do najsłabszego.
  


• Równe prawa dla przestępcy i jego ofiary.
  


• Prawo do odmienności,

oraz wiele innych, głoszonych jako właściwe, którym się dziwimy, a następnie do których przywykamy. Jasne, że tego typu sztuczkom towarzyszą na ogół rozmaite wspierające je teorie pseudonaukowe.

Sterowanie regresywne stosuje w zasadzie wszelkie metody stosowane w walce politycznej, z tą różnicą, że przeciwnikiem jest nie inna partia lecz kraj, społeczeństwo, lub grupa etniczna. Czytelnikowi pozostawmy ocenę tych metod.

Następna strona