|
W A L K A P O L I T Y C Z N A I S T R U K T U R Y S P O ł E C Z N E 7. Organizacje polityczne
Organizacje centralistyczne charakteryzują się skupieniem całej władzy w ręku wąskiej grupy kierownictwa< Organizacje o charakterze centralistyczno-demokratycznym używają obu zasad w zależności od zakresu spraw i rodzaju podejmowanych decyzji. Organizacje demokratyczne charakteryzują się dużą decentralizacją, co oznacza szeroką i jednorodną dystrybucję informacji i środków sterowania. Tworzy to jednak pewne problemy uzyskania niezbędnej koncentracji informacji potrzebną przy podejmowaniu decyzji. Łatwość dostępu do informacji i duża szybkość jej produkcji oraz elastyczność i możliwości zmiany struktury organizacyjnej są niewątpliwie dużą zaletą. Organizacje demokratyczne łatwo adaptują się do zmieniających się warunków, ale ich prawidłowe działanie jest uzależnione od własności poszczególnych elementów-członków organizacji. Aby organizacja demokratyczna mogła skutecznie funkcjonować jej członkowie powinni charakteryzować się cechami (umiejętnościami) autosterowania (samodzielności) i autonomii. Powinni oni także posiadać ten sam normotyp społeczny, a cele i zadania organizacji powinny być ściśle sprecyzowane i dla wszystkich jasne. Niejasne, nieścisłe cele, lub znaczne różnice w normotypach członków organizacji mogą wprowadzić znaczną inercję lub kompletnie sparaliżować funkcjonowanie organizacji. Organizacje demokratyczne są mało wrażliwe na zakłócenia i utratę łączności. Częściowe zniszczenie organizacji lub utrata kierownictwo nie jest grożna, ponieważ organizacja może być odtworzona praktycznie na bazie każdego elementu. Organizacje centralistyczne skupiają informacje i środki w kręgu osób należących do decydentów. Obniża to znacznie możliwości uzyskania nowych informacji niezbędnych do rozwoju. Produkcja informacji jest słaba i powolna. Struktura jest sztywna i odporna na konieczne w różnych sytuacjach zmiany. Głównym atutem jest koncentracja informacji i środków, co pozwala na organizowanie szeroko zakrojonych akcji w każdej sytuacji. Władze mogą przeprowadzać akcje w środowisku złożonym z różnych normotypów społecznych nie bacząc na ewentualne rozbieżności interesów. Stabilność struktury jest uzależniona od istniejących w jej ramach norm posłuszeństwa względem kierownictwa. Brak autonomii u podwładnych powoduje wrażliwość na zakłócenia komunikacji, niewielkie możliwości adaptacyjne i sztywność struktury. W przypadku zniszczenia struktury odbudowanie jej jest bardzo trudne. Konieczność wymuszania posłuszeństwa powoduje tworzenie norm powiązanych z motywacją energetyczną (materialną), a szablonowe postępowanie preferuje wymuszanie informacyjne. Organizacje centralistyczno-demokratyczne stanowią mieszankę obu omówionych typów organizacji. W przypadku właściwego doboru elementów i zasad mają szanse zgromadzić pozytywne cechy jednych i drugich, lecz może także zdarzyć się odwrotnie. Z tego powodu optymalizacja modelu organizacji jest rzeczą podstawową dla jej skutecznego funkcjonowania. 7.1. Modele organizacyjne i aktywność społeczna Wybór optymalnego modelu organizacji zależy od struktury społecznej i celów jakie mają być osiągnięte. Jeśli społeczeństwo składa się z różnych normotypów społecznych reprezentujących przeciwne lub skrajne interesy i cele, a cele, które należy osiągnąć wymagają koncentracji informacji, przyjęcie modelu centralistycznego jest najlepszym rozwiązaniem. Jeśli akcje do przeprowadzenia są trudne, ale nie wymagają koncentracji informacji i środków i jeśli wszyscy członkowie są zgodni co do celów i metod, model demokratyczny jest najbardziej odpowiedni. W tej sytuacji możliwe jest uzyskanie maksymalnej aktywności społecznej dla przeprowadzenia działań. 7.2. Organizacje sekretne Organizacje sekretne nie będą tutaj szczegółowo analizowane. Podamy jedynie kilka zasadniczych prawidłowości jakie je cechują.
7.3. Organizacje polityczne i relacje międzyludzkie Pośród różnych modeli oddziaływań wewnątrz-organizacyjnych dwa zasługują na szczególną uwagę: konkurencyjny i kooperacyjny/kolaboracyjny. - Konkurencja jest zjawiskiem dobrze znanym. Towarzyszy ona człowiekowi od czasu pojawienia się go na ziemi. Jest zupełnie normalnym, że jej rola była wielokrotnie źle rozumiana lub przesadzona. Prace Darwina były często interpretowane w celu dostarczenia dowodów jakoby była ona jedynym źródłem wszelkiego postępu i rozwoju i że wyłącznie dzięki niej świat ewoluował. Straty jakie z tego wynikły dla rozwoju nauk społecznych i filozofii są odczuwalne do dzisiaj. Agresywny model zachowań ludzkich jaki powstał na tej bazie jest trudny do skorygowania. Nowe wyniki badań przynoszą nowe wyjaśnienia, z których wynika, że konkurencja nie jest głównym czynnikiem rozwoju, lecz była jedynie pomocna w tym procesie. Rozwój należy przypisać raczej kooperacji-kolaboracji. Na pełne zmiany w filozofii, naukach społecznych, a także w normotypach cywilizacyjnych trzeba jeszcze będzie trochę poczekać. Podobne konkluzje uzyskali naukowcy zajmujący się naukami humanistycznymi. Konkurencja, rywalizacja mogą być korzystne, ale także szkodliwe i destrukcyjne, zależnie od sposobu ich wprowadzenia i funkcjonowania w grupach społecznych. Funkcjonowanie konkurencji wewnątrz grupy/organizacji może być przedstawiona jak następuje: Konkurencja wewnętrzna powoduje podział mentalny organizacji na dwie grupy tzw. graczy i nie mających nic do powiedzenia szaraków. Pomimo, że szaraki są potrzebne do osiągnięcia sukcesu, są one systematycznie i często nieświadomie wykluczane ze wszystkiego co się dzieje. Zamiast uhonorować i nagrodzić ludzi, którzy lepiej pracują konkurencja wewnętrzna wynosi tych, którzy są lepsi w manipulowaniu systemem. Konkurencja wewnętrzna stwarza klimat lęku, nieufności i niepewności, który nie pozwala na uzyskanie wydajności oraz zaminowuje kluczowe pozycje. Jasne, że nie ma to nic wspólnego z konkurencją zewnętrzną, która ma szanse być pozytywna i w naszym systemie ekonomicznym niezbędna pod warunkiem, że jest uczciwa. Model kooperacyjny opiera się na przekonaniu, że każdy członek organizacji jest w stanie wnieść do niej pewne niepodważalne wartości, których organizacja potrzebuje. Bazuje on zatem na wartości każdej jednostki i jej specyficznych talentach. Współpraca i wzajemna pomoc pomiędzy poszczególnymi członkami organizacji jest zatem najważniejsza, pozwalając na osiągnięcie maksymalnych efektów i wydajności. Gwarantuje ona stały postęp. Konkurencja (współzawodnictwo) jest rozumiane jako zjawisko zróżnicowania, które umożliwia dokonanie wyboru w procesie decyzyjnym. Rywalizacja jest popierana jako pragnienie doskonalenia się, ale wspierana jest wzajemną pomocą. Bycie lepszym znaczy nie tylko potrafić lepiej, ale także być otwartym na uczenie się od innych i być gotowym na przekazanie im własnej wiedzy. To rola alpinisty, pomagać tym co są wyżej i tym co są niżej. Zmiany pozycji są mało istotne, celem jest posuwanie się w górę. Następna strona |