W A L K A    P O L I T Y C Z N A    I    S T R U K T U R Y    S P O Ł E C Z N E

9. Propaganda

Za propagandę będziemy uważać wszystkie planowane i podejmowane za pomocą środków informacyjnych, akcje wywierające psychologiczny wpływ na ludzi i mające na celu sprowokowanie określonych reakcji lub utwierdzenie pewnych określonych norm. Zauważmy, że podobną definicję posiada reklama. Różnica polega na tym, że propagandy używa się w interesie określonej grupy, niekoniecznie społeczeństwa, czego chcielibyśmy uniknąć w przypadku reklamy.

  9.1. Rola propagandy w walce politycznej

Propaganda ma na celu przekonanie jednostki co do wiarygodności określonego programu politycznego lub nieakceptowalności innego programu. Chodzi tu o stworzenie sytuacji sprzyjającej przyjęciu planu propagowanego i niekorzystnej dla planu przeciwnika.

Propaganda może też mieć za cel umniejszenie znaczenia pewnych norm społecznych lub zniszczenie tych norm.

Propaganda jest jedną z głównych metod walki politycznej. Istnieje akceleracyjna zależność (dodatnie sprzężenie zwrotne), (jedno napędza drugie) pomiędzy propagandą, a ruchem politycznym z nią związanym. Propaganda rekrutuje ludzi, których zadaniem jest szerzenie propagandy.

Z punktu widzenia walki politycznej celem propagandy jest zniszczenie norm społecznych tkwiących w świadomości ludzi i przeszkadzających realizować określony program polityczny. Ma ona propagować nowe normy społeczne wspierające określony ruch polityczny. Ma to doprowadzić do triumfu politycznego określonego programu w celu utrzymania lub zdobycia władzy.

Istnieją dwa typy funkcjonowania propagandy: - bezpośrednia - motywacyjna - pośrednia - edukacyjna

  9.2. Socjotechniczne reguły skuteczności propagandy

• Zasada autentyczności
  propagować należy rzeczy zgodne z doświadczeniami (odczuciem)społeczeństwa Poprzez zwykłe masowe powtarzanie rzeczy fałszywych można uzyskać sukces na krótki okres czasu , chyba że społeczeństwo nie ma możliwości zweryfikowania przekazywanych informacji.
  
  W przypadku gdy propaganda zawiera także informacje prawdziwe, ale przedstawia je w innym kontekście, nowym dla społeczeństw to często te konteksty są głównym obiektem przekazu i społecznej interpretacji. Zawarte w przekazie elementy prawdy mają wzmocnić całą konstrukcję i uczynić ją wiarygodną.
  
  Jeśli struktury społeczne wspomagają społeczną regresje, jest ważne aby odkryć i zrozumieć mechanizmy wspomagające te struktury. Należy zatem pokazać całą prawdę takiej sytuacji społecznej i obnażyć wszystkie jej mechanizmy.
   
• Zasada akcji przedłużonej i masowej
  Działa zgodnie z tendencją psychologiczną ludzi do akceptowania jako słuszne i prawdziwe reguł i twierdzeń o których często słyszeli, i które były powtarzane w wielu miejscach. Powtarzanie przekazu nie powinno być monotonne, gdyż może wywołać efekt znieczulenia.
  
  W przypadku niezgodności pomiędzy autorytetami przewagę osiąga ta strona, która mobilizuje więcej masowych i odpowiednio przedłużonych akcji. Metoda ta może być skuteczna w przypadkach niespełnienia zasady autentyczności np. przy wprowadzaniu nowych norm będących domeną głównie specjalistów i trudnych do zweryfikowania przez społeczeństwo.
   
• Zasada informacji oczekiwanej (pożądanej)
  Bazuje na zjawisku polegającym na tym, że ludzie są skłonni zaakceptować twierdzenia, które im pasują i poprzeć rzeczy, które chcieliby widzieć zrealizowane. Chodzi tutaj o tzw. projekcję pragnień jednostki na świat realny. Tym tłumaczy się fakt, że informacje których sobie nie życzymy trafiają na barierę psychologiczną.
  
  Zjawisko to występuje masowo w propagandzie stosującej demagogię społeczną. Propaganda demagogiczna próbuje odkryć pragnienia, życzenia, tęsknoty społeczne, tendencje i atmosferę aby użyć je jako kopertę (otoczkę) dla promowania innych celów nie biorąc pod uwagę lub przekręcając rzeczywistość.
   
• Zasada stymulacji emocjonalnej
  Normy społeczne związane ze sferą emocjonalną maja szczególnie mocny wpływ na ludzi. W sytuacjach kryzysu, kiedy stare systemy norm załamują się, biorą górę sentymenty i normy, które potrafią się o nie zaczepić. Innymi słowy propaganda wykorzystująca emocje jest bardziej korzystna i skuteczna.
   
• Zasada zrozumiałości
  Aby otrzymane przez społeczeństwo informacje były efektywne, powinny one stworzyć odpowiednie skojarzenia, inaczej mówiąc powinny być zrozumiane. Nie chodzi tu o zrozumienie słów czy symboli, ale całości. Słowa i symbole mogą mieć nieco inne znaczenie w różnych grupach społecznych. W środowiskach zaprogramowanych przez określone ideologie i/lub posiadających różne (inne) normotypy dziedziczne należy używać często innych (odpowiednich) słów i ekspresji, a także wyjaśniać sprzeczności, (niejasności).
   
• Specjalizacja czas-przestrzeń
  Propaganda powinna być przystosowana do poziomu i pojęć każdego środowiska, biorąc pod uwagę stopień jego rozwoju społecznego, jego historię i spuściznę kulturową.
   
• Zasada adekwatnego języka
  Język propagandy powinien być dostosowany zarówno do grupy społecznej, jak i do obiektu przekazu. Używane pojęcia powinny być zrozumiałe, a argumentacja zgodna (rozpoznana) ze specyfiką rozumowania stosowaną przy tego typu zagadnieniach.
  
  wieki średnie - pojęcia religijne, oświecenie - pojęcia filozoficzne, XX wiek - pojęcia naukowe, era informacji - ????
  
  O ile język naukowy święcił do niedawna jeszcze triumfy propagandowe to w chwili obecnej na początku ery informacyjne w jaką wkroczyliśmy wydaje się, że adekwatny język nie został jeszcze dobrze sprecyzowany. Język naukowy bywał zbyt często nadużywany, w propagandzie oraz reklamie, która jest jej przejawem.
   
• Zasada brakującej konkluzji (wniosku)
  Propaganda skuteczna powinna stymulować motywacje związane z normami. Człowiek wykształcony lubi samodzielnie wyrażać swoje opinie i przekonania. Daje mu to dużą satysfakcję. Odwołując się do norm poznawczych sprytna propaganda tak organizuje przekazywaną informację, że główna teza jest ukryta i pozostaje do odkrycia i sformułowania przez odbiorcę. Odbiorca ma satysfakcję samodzielnego wyciągnięcia wniosków, które uważa za swoje, a więc bardziej wiarygodne, łatwiej przyswojone i utwierdzone.
   
• Zasada oczywistości
  Zasada polega na dowodzeniu tezy, innej niż ta, którą chce się propagować, posługując się tezą główną jako aksjomatem (prawda oczywistą). Odbiorca zaabsorbowany analizą tezy pobocznej akceptuje podświadomie tezę główną podaną sprytnie jako aksjomat. Można także stosować regułę, że z fałszywych przesłanek można wyprowadzić prawdziwe wnioski - implikacja logiczna Przykład: Udzielanie autorytetu niektórym osobom "uczonym", "specjalistom" itp. nie poprzez propagację ich (wątpliwych) dzieł, ale przez odwoływanie się przy każdej okazji do nich jako do najwyższych autorytetów w danej dziedzinie, albo też odwoływanie się do ich osiągnięć. (rzekomych)
   
• Zasada stopniowania
  Propaganda, która ma zmienić system pojęć w społeczeństwie zgodnie z ideologią niezupełnie w nim akceptowaną powinna wprowadzać powolne stopniowe zmiany rozpoczynając od aktualnego stanu świadomości społecznej. Niewielkie zmiany będą łatwiej akceptowane prowadząc stopniowo społeczeństwo w pożądanym kierunku. Użycie pojęć z obcego ideologicznie systemy może wywołać szok i sprowokować reakcje obronne.
   


Następna strona